AB Tedarik Zincirinde Özen Yükümlülüğü ve Sürdürülebilirliği Anlamak: Kavram, Gereklilik ve Uygulama Süreci

AB'nin özen yükümlülüğü alanındaki çalışmaları durdurulamaz bir ivme kazanıyor. Bu, şirketlerin işleyişinde köklü bir değişimi temsil ediyor ve dünya genelindeki tedarik zincirlerinikapsamlı biçimde yeniden şekillendiriyor. Kısacası özen yükümlülüğü işletmeler için artık isteğe bağlı değil; AB pazarına erişmek için kritik bir gereklilik haline geldi.

Özen Yükümlülüğü Nedir?

Ekonomik İşbirliği ve Kalkınma Örgütü (OECD), yıllar önce şu rehberi yayımladı: Çatışmalardan Etkilenen ve Yüksek Riskli Bölgelerden Gelen Minerallerin Sorumlu Tedarik Zincirleri için OECD Özen Yükümlülüğü Rehberi.

Bu rehber, özen yükümlülüğü için riske dayalı, adım adım bir çerçeve sunan ilk rehberdir. Mineral tedarik zincirindeki şirketlerin faaliyetlerinin insan haklarına ve çevreye verebileceği zararları belirlemesine, önlemesine ve azaltmasına yardımcı olur. Temelde, özen yükümlülüğü için bağlayıcı olmayan temel kurallar oluşturur.

O zamandan bu yana Avrupa Birliği, özen yükümlülüğü kavramını sürdürülebilir kalkınmaya giderek daha fazla uygulamaktadır.

Özen yükümlülüğü, şirketlerin faaliyetlerini derinlemesine incelemesidir. Ürünlerinin ve üretimde yer alan her unsurun insanlara veya gezegene zarar vermediğinden emin olmalarını sağlar.

Özen Yükümlülüğü Neden Şimdi Gerekli? 

Şirketler önceden genellikle marka imajlarını güçlendirmek, etik ilkelere uymak veya tüketici taleplerine yanıt vermek için sosyal sorumluluğu benimsiyordu. Ancak AB, iddialı sürdürülebilirlik politikaları ve düzenlemeleri yürürlüğe koydu. Böylece özen yükümlülüğü, gönüllü bir «yumuşak hukuk» yaklaşımından hukuken uygulanabilir bir «sert hukuk» gerekliliğine dönüştü.

Bu değişim, özen yükümlülüğünü şirketler için zorunlu bir yasal yükümlülük haline getirerek Avrupa Yeşil Mutabakatı'nın hedeflerine ulaşılmasına ve ekonominin sürdürülebilir kalkınma yönünde dönüşümüne katkı sağlar. 

Bu alanda AB için Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi (CSDDD) bir dönüm noktasıdır.

Kurumsal Sürdürülebilirlik Özen Yükümlülüğü Direktifi (CSDDD), OECD Özen Yükümlülüğü Rehberi'nin yerleşik ilkelerini ve çerçevesini hukuken bağlayıcı bir gereklilik düzeyine taşır. Bu, büyük şirketlerin üst kademedeki tedarikçileri ve belirli alt kademe faaliyetleri dahil tüm değer zincirleri boyunca insan hakları ve çevresel etkiler konusunda kapsamlı özen yükümlülüğü uygulamak zorunda olduğu anlamına gelir.

AB, CSDDD dışında belirli alanlarda da paydaşların özen yükümlülüğü uygulamasını gerektiren düzenlemeler getirmiştir:

• AB Yeni Pil Tüzüğü ((EU) 2023/1542 sayılı Tüzük): Piller ve kobalt, lityum, nikel ve doğal grafit gibi temel hammaddeleri için şirketlerden sorumlu tedariki sağlamak amacıyla tedarik zincirlerinde özen yükümlülüğü uygulamaları açıkça istenir.

• AB Ormansızlaşma Tüzüğü (EUDR) ((EU) 2023/1115 sayılı Tüzük): Kahve, kakao, kereste gibi belirli emtiaları ithal veya ihraç eden şirketlerin özen yükümlülüğü uygulamasını ve ürünlerinin ormansızlaşma veya orman bozulmasıyla bağlantılı olmadığını kanıtlamasını gerektirir.

AB Yeni Pil Tüzüğü, EUDR ve CSDDD Kapsamındaki Özen Yükümlülüğü Gereklilikleri

Aşağıdaki tablo AB Yeni Pil Tüzüğü, EUDR ve CSDDD'nin temel özen yükümlülüğü gerekliliklerini ayrıntılandırır. İşletmeler bu yükümlülükleri kendi koşullarına göre yerine getirmelidir.

Şirketler Özen Yükümlülüğü İçin Ne Yapmalı?

AB düzenlemeleri, ilgili şirketlerin sistematik, sürekli ve riske dayalı bir özen yükümlülüğü süreci oluşturmasını gerektirir.

CSDDD direktifine göre bu süreç genellikle şu temel adımları içerir:

• Özen yükümlülüğünü politika ve yönetim sistemlerine dahil etmek: işletmeler, tüm kademelerin bu çalışmaları ciddiye almasını ve sonraki çalışmalar için kurumsal güvenceler sağlanmasını temin etmek üzere açık iç politikalar oluşturmalı ve bunları genel yönetim sistemine entegre etmelidir;

• İnsan hakları ve çevre üzerindeki olumsuz etkileri belirlemek ve değerlendirmek: işletmenin faaliyetlerinin insan haklarına (zorla çalıştırma, çalışan haklarının ihlali vb.) ve çevreye (aşırı kirletici emisyonlar, ekolojik zarar vb.) verebileceği zararları kapsamlı biçimde araştırmak ve bilimsel değerlendirmeler yapmak;

• İnsan hakları ve çevre üzerindeki mevcut ve olası olumsuz etkileri önlemek, durdurmak veya en aza indirmek: sorun tespit edildiğinde şirket olası sorunları önlemek, devam eden olumsuz etkileri durdurmak ve gerçekleşmiş etkileri azaltmak için derhal etkili önlemler almalıdır;

• Önlemlerin etkinliğini izlemek ve değerlendirmek: önleme ve etki azaltma önlemlerini sürekli izlemek ve gerçek sonuçlarını değerlendirerek stratejileri mevcut koşullara göre zamanında uyarlamak;

• İletişim ve açıklama: şirketler şeffaflığı korumak için tespit edilen sorunlar, alınan önlemler ve nihai sonuçlar dahil ilgili özen yükümlülüğü bilgilerini çalışanlara, dış ortaklara ve kamuoyuna zamanında iletmeli ve açıklamalıdır;

• Giderim sağlamak: insan haklarına ve çevreye verilmiş zararlar için işletmeler kayıpları telafi edecek ve önceki durumu yeniden sağlayacak uygun giderim önlemlerini belirlemeli ve uygulamalıdır.

Görüldüğü üzere, uyum işletmeler için artık isteğe bağlı bir ek faaliyet değil, varlığını sürdürme ve gelişme gerekliliğidir.

Şirketler ancak yaklaşımlarını etkin biçimde değiştirerek AB pazarında başarıya ulaşabilir ve işlerini büyütebilir. Bunun için önceden planlama, tedarik zincirlerini titizlikle inceleme, sorumlulukları anlama, özen yükümlülüğünü tüm faaliyetlere entegre etme ve şeffaf, sorumlu ürünler ile operasyonlar sağlama gerekir.

Gelecekte ilgili AB düzenlemelerindeki gelişmeleri izlemeyi sürdürecek ve şirketlerin AB pazarındaki uyum güçlükleriyle daha iyi başa çıkmasına yardımcı olmak üzere belirli düzenlemelere ilişkin özen yükümlülüğü içerikleri ve uygulama rehberlerini aşamalı olarak yayımlayacağız.

Bu konuda sorularınız varsa lütfen bizimle iletişime geçin ; e-posta adresimiz: customer@reach24h.com.